CURSUS : fotografie: basisprincipes: diafragma

Het diafragma bestaat meestal uit een aantal metalen plaatjes (lamellen) die samen een (quasi)cirkelvormige opening vormen. De grootte van de opening kunnen we dan met behulp van een instelring veranderen. Het diafragama vinden we meestal terug in het objectief. Het heeft als doel de lichthoeveelheid die naar de film gaat te regelen. We kunnen het een beetje vergelijken met het iris van een oog, als er veel licht is dan gaat het iris zich sluiten, omdat we anders verblind worden, is er echter te weinig licht, dan zet het iris zich maximum open om toch nog zoveel mogelijk licht op het netvlies te krijgen.

Om de grootte van de opening te bepalen spreken we van f-opening (diafragma-opening) Zo hebben we een reeks gestandaardiseerde diafragma getallen:

- 1 - 1.4 - 2 - 2.8 - 4 - 5.6 - 8 - 11 - 16 - 22 - 32 -

Deze getallen zijn de diafragma-stops, iedere stap hoger laat de helft minder licht door. f=1 is de maximum diafragma opening, f=1.4 laat de helft van het aantal licht door als f=1 (1 stop minder)

Van waar komen deze getallen nu?
Als we per diafragma stap een halvering van licht wensen te hebben, dan moeten we de oppervlakte van de opening halveren. Aangezien de formule voor de oppervlakte van een cirkel:

S = phi x r² kunnen we stellen dat we de diameter van het diafragma met een factor 1.4 (vierkantswortel van 2) moeten verkleinen om de helft van het oppervlak te bekomen.
Eigenlijk zijn de diafragmawaarden breukgetallen, 1/1 - 1/1.4 - 1/2 - 1/2.8 etc. maar wegens plaatsbesparing wordt enkel de noemer op het objectief geplaatst.

Op de meeste objectieven zijn de diafragma waarden beperkt van 2.8 tot 22 of iets dergelijks. Oorspronkelijk had het diafragma als enige bedoeling om de lichthoeveelheid naar de film te kunnen regelen. Echter het regelen van het diafragma brengt een creatief item met zich mee, de scherptediepte. Hoe meer we diafragmeren (diafragma sluiten), hoe groter de scherptediepte, of hoe groter de diafragma-opening, hoe kleiner de scherptediepte...